Voor de leerkracht / Wie zijn we? / Contact / Linken
FR

De ecologische voetafdruk uitgelegd

Wij eten, wonen ergens, verplaatsen ons … Voor al deze activiteiten verbruiken wij natuurlijke hulpbronnen. Maar kan onze planeet ons deze bronnen in voldoende hoeveelheden leveren en daarnaast het afval 'verwerken' dat voortkomt uit onze activiteiten? Is onze levensstijl in evenwicht met het ‘natuurlijke kapitaal’ van de aarde? Of veroorzaakt ze de aantasting en de uitputting ervan?

Om op die vragen te beantwoorden, kunnen we werken met de ecologische voetafdruk. Die voetafdruk drukt uit hoeveel aardoppervlakte er nodig is om onze levensstijl mogelijk te maken. We kunnen de ecologische voetafdruk berekenen van de hele wereldbevolking, een land, een stad ... en dus ook van een klas.

De gegevens over de ecologische voetafdruk die we op deze website gebruiken zijn afkomstig uit het Living Planet Report 2008.

mosaic.jpg

Hoe werkt het?

Een tweede aarde nodig?

Iedereen gelijk?

België onder de loep

Wat met de biodiversiteit?

Tijd voor actie

Nieuwe cijfers 2010

 

Hoe werkt het?

Het aardoppervlak bestaat uit delen die natuurlijke hulpbronnen voortbrengen (bijv. bossen, akkers …) en andere die dat niet doen (bijv. woestijnen, ijskappen ...) of die niet meteen kunnen worden ontgonnen (zoals de bodem van de oceanen). Bij de ecologische voetafdruk kijken we naar de oppervlakte van de aarde die biologisch productief is.

Om te berekenen hoeveel biologisch productieve oppervlakte iemand werkelijk ‘in beslag neemt’ - dus hoe groot zijn ecologische voetafdruk is - moeten we alles wat die persoon verbruikt omzetten in biologisch productieve oppervlakte. We onderscheiden zes types bioproductieve oppervlakte:

  • Bos: voor het vellen van bomen die dienen als timmerhout, brandhout, vezels voor 42331.jpgpapier ...
  • Weiland of graasland: voor het laten grazen van dieren die gebruikt worden voor vlees, wol, melk ...
  • Akkerland: voor het telen van gewassen die dienen als veevoeder, voedsel voor de mens, vezels, olie ... 
  • Visgrond: voor het produceren van vis en zeevruchten
  • Bouwgrond: voor gebouwen om te wonen en te werken, wegen om zich te verplaatsen ...
  • ‘Energieland’: de oppervlakte bos die nodig is om de CO2 op te nemen die vrijkomt bij het gebruik van fossiele brandstoffen.

 

108277.jpg

Een voorbeeld: voor 1 kg vlees is 10 m² weiland (voor het laten grazen van de dieren) en 11m² akkerland (voor het telen van veevoeder) nodig. Daarboven wordt voor 1 kg vlees 2,4 m² bouwland (stallen voor de dieren …) en 21 m² energieland gebruikt. Voor het produceren van vlees wordt dus heel wat energie verbruikt (voor het transport, het verwerken van het vlees …).

 

We kunnen de ecologische voetafdruk berekenen van een product, van een persoon, van een klas of school, van een stad of dorp, van een land en zelfs van de volledige wereldbevolking. De voetafdruk wordt uitgedrukt in globale hectaren.

Terug

 

Een tweede aarde nodig?

 

Er is maar een beperkte hoeveelheid aardoppervlakte beschikbaar die biologisch productief is. Als we die gelijk verdelen over alle aardbewoners heeft iedere aardbewoner recht op 2,1 ha per jaar – dat is ongeveer evenveel als drie voetbalvelden. Die oppervlakte wordt uiteraard kleiner naarmate de wereldbevolking toeneemt. Maar vandaag verbruikt de mens gemiddeld 2,7 ha per jaar.

 

 

De grafiek geeft aan dat de voetafdruk van de mensheid de laatste 40 jaar sterk gestegen is en vanaf eind jaren’80 verbruiken we eigenlijk meer dan één planeet: de biocapaciteit van de aarde is overschreden.

 

Hoe is zoiets mogelijk, want we hebben toch maar één aarde? Je kan dat vergelijken met je spaargeld. Dat brengt elk jaar intrest op. Die intrest kan je uitgeven zonder aan je kapitaal te komen. Vanaf het moment dat je meer uitgeeft dan enkel de jaarlijkse intrest, ‘tast’ je je kapitaal aan, je kapitaal wordt kleiner. Zo produceert de aarde hulpbronnen die we kunnen gebruiken. Maar ondertussen consumeren we zoveel dat we op een jaar tijd niet alleen verbruiken wat de aarde op een jaar produceert, maar ook het natuurlijke kapitaal aantasten.

 

Hoe lang kunnen we zo nog verder voor we de natuurlijke hulpbronnen uitputten en de mogelijkheid van de aarde om ze te vernieuwen vernielen?

 

Terug

 

 

 

 


Iedereen gelijk?

 

Als we de aardoppervlakte die biologisch productief is gelijk verdelen over alle aardbewoners, heeft iedereen recht op 2,1 ha per jaar. Maar vandaag verbruikt de mens gemiddeld 2,7 ha per jaar. En dat verbruik is lang niet gelijk verdeeld.

 

De voetafdruk van een gemiddelde Belg bedraagt 5,1 ha. Een Noord-Amerikaan verbruikt 9,2 ha. Een gemiddelde Afrikaan daarentegen verbruikt maar 1,4 ha per jaar. Als alle mensen op aarde zouden consumeren als wij in het Westen, dan hebben we bijna drie planeten nodig om aan onze behoeften te voldoen!

 

De wereldkaart geeft voor elk land de gemiddelde voetafdruk per inwoner per jaar.

 

 

Heel wat ‘ontwikkelde’ landen hebben een hoge voetafdruk die ver boven hun biocapaciteit ligt: ze hebben een ecologische schuld. Dat wil zeggen dat ze de natuurlijke hulpbronnen die beschikbaar zijn in hun land sneller opgebruiken dan dat ze vernieuwd kunnen worden en/of dat ze natuurlijke hulpbronnen invoeren vanuit andere landen.

 

De grafiek geeft per regio de voetafdruk en de beschikbare biocapaciteit weer, en dus ook de regio's met een ecologische schuld.

 

 

 

In België is er per persoon 1,1 ha beschikbaar, maar de voetafdruk van een gemiddelde Belg bedraagt 5,1 ha: een ecologische schuld van 4 ha per persoon!

 

De ecologische voetafdruk zegt iets over het verbruik van natuurlijke hulpbronnen door een persoon of door een bevolkingsgroep. De voetafdruk zegt niets over ‘hoe’ de beschikbare hulpbronnen moeten worden gebruikt. Maar als je het over de voetafdruk hebt, is het een goede gelegenheid om wat verder na te denken over volgende vragen. Kunnen wij het huidige gebruik van grondstoffen, gebaseerd op economische macht, 'rechtvaardig' noemen? En hoe moeten we de economische schuld van ontwikkelingslanden bekijken ten opzichte van de ecologische schuld van heel wat ontwikkelde landen?

 

Terug

 

 

 

 

 

België onder de loep

 

Dat is nu 5,1ha; de voetafdruk van een gemiddelde Belg vanuit de lucht bekeken.

 

iedereen-eco.jpg

Wat weegt nu het zwaarst door in die voetafdruk?

 

Ongeveer 20% van de voetafdruk van de Belg wordt veroorzaakt door wat we eten. Voedsel wordt niet alleen gekweekt, maar heeft voor het op ons bord terechtkomt dikwijls een hele reeks energieverslindende behandelingen ondergaan (verpakking, bewaring, transport ...). 
 
30% van de voetafdruk van de Belg is te wijten aan huisvesting. Het overgrote deel daarvan komt van het energieverbruik van een woning: verwarming, verlichting, elektrische apparaten ...

 

114837.jpg

 

20% van de voetafdruk van de Belg wordt veroorzaakt door ons vervoer. Vooral de auto is hier de grote boosdoener. Om te gaan werken bijvoorbeeld, leggen de Belgen zeven keer meer kilometers af met de wagen dan met de trein. Om op vakantie te gaan, nemen de vliegtuigreizen dan weer het leeuwenaandeel van de kilometers voor hun rekening.

 

30% gaat naar overige dingen: afval, goederen en dien-
sten, gezondheidszorg …

 

 

 

Nieuwsgierig naar de voetafdruk van jouw en je gezin? Bereken dan snel jouw persoonlijke voetafdruk en ontdek hoe je die kan verkleinen met enkele eenvoudige maatregelen.

 

Terug

 

 

 

 

 

Wat met de biodiversiteit?

De biodiversiteit - dat is het geheel van al de levende wezens - staat wereldwijd zwaar onder druk. WWF ontwikkelde de Living Planet Index om de toestand van de biodiversiteit te kunnen opvolgen. Dit gebeurt door meer dan 1300 soorten vertebraten (vissen, amfibieën, reptielen, vogels en zoogdieren) over heel de wereld op te volgen.

Sinds 1970 is de Living Planet Index met bijna 30% gedaald. Deze daling geeft aan dat wereldwijd de biodiversiteit zwaar wordt aangetast.

Heel wat menselijke activiteiten hebben een verwoestende impact op de biodiversiteit: de vervuiling van de lucht, het water en de bodem; de uitputting van de natuurlijke hulpbronnen (bijv. door overbevissing en massale ontbossing); het omvormen van natuurgebieden tot landbouwgrond …

Het is geen toeval dat de voetafdruk – een maat voor de impact van de mens op zijn leefomgeving - stijgt, terwijl de Living Planet Index daalt.

Terug

 


Tijd voor actie!

De grote uitdaging voor onze samenleving is om de ecologische voetafdruk te verkleinen tot een duurzame oppervlakte. Dat geldt niet alleen voor overheden en bedrijven … maar ook voor ieder van ons.

Minder natuurlijke hulpbronnen verbruiken betekent niet noodzakelijk een vermindering van de levenskwaliteit. Wanneer we bijv. beslissen om ons voor korte afstanden te voet of per fiets te verplaatsen, kunnen we wat tegengewicht bieden aan ons zittend leven, en onze lichaamsconditie en gezondheid op peil houden.

Nieuwsgierig naar de voetafdruk van jouw en je gezin? Bereken dan snel jouw persoonlijke voetafdruk en ontdek hoe je die kan verkleinen met enkele eenvoudige maatregelen.

Maar ook als klas kunnen jullie actie ondernemen. We dagen je uit om de voetafdruk van je klas te berekenen en die te verkleinen!

Terug

 

Nieuwe cijfers 2010

WWF brengt om de twee jaar het Living Planet Report uit. Uit de editie van 2010 blijkt dat de mens momenteel 50 procent meer grondstoffen nodig heeft dan de Aarde kan bieden. Daarenboven staat België op de vierde plaats qua voetafdruk per persoon!

 

Volgens de nieuwe gegevens, bedraagt de ecologische voetafdruk van de Belg 8 globale hectare per persoon. Als iedereen zou leven als een Belg, dan zouden we 4,4 planeten nodig hebben om aan onze behoeften te voldoen.

 

In het LPR 2008 bedroeg de voetafdruk van een gemiddelde Belg nog 5,1 ha. In 2010 bedraagt die 8 ha. Hoe is zoiets mogelijk? De ecologische voetafdruk is een ‘jonge’ meetmethode. Dat betekent dat de methodologie, de manier waarop de voetafdruk wordt berekend, en het gebruikte cijfermateriaal steeds worden verfijnd.

 

We stellen vast dat in de editie van 2010 voor België vele kleine stijgingen van verschillende voetafdrukcomponenten resulteren in een grote totale stijging van de ecologische voetafdruk.

 

Lees meer

Inloggen:
Login
Paswoord
Klik hier om de calculator te testen zonder te registreren
Registratie

Zoek een blog
Thema

Trefwoord

Nieuwsbrief
Laat je mailadres achter om op de hoogte te blijven van nieuws over de voetafdruk, leuke activiteiten, acties van deelnemende klassen ...